Een erfenis krijgen: een cadeautje of een financiële nachtmerrie?

Het is een onderwerp dat tijdens het regelen van een uitvaart regelmatig ter sprake komt.

Niet omdat wij als uitvaartverzorgers de erfenis verdelen. Dat is niet onze taak.

Maar omdat nabestaanden in de eerste dagen na een overlijden vaak met allerlei praktische vragen zitten.

“Mag ik alvast de bankrekening van mijn moeder leegmaken?”

“Mijn broer wil de auto verkopen. Kan dat zomaar?”

“Wat gebeurt er als mijn vader meer schulden dan bezittingen heeft?”

En misschien wel de belangrijkste vraag:

“Kan ik als erfgenaam persoonlijk opdraaien voor de schulden van mijn overleden ouders?”

Het antwoord is: ja, dat risico bestaat. Maar gelukkig kun je jezelf daar in veel gevallen tegen beschermen.

Wie is eigenlijk erfgenaam?

Laten we beginnen bij het begin.

Wanneer iemand overlijdt, laat diegene een nalatenschap achter.

Dat noemen we in het dagelijks leven de erfenis.

Een nalatenschap bestaat niet alleen uit geld en waardevolle bezittingen, maar ook uit schulden en financiële verplichtingen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Een woning en eventueel een hypotheek.
• Spaargeld en betaalrekeningen.
• Een auto, sieraden en persoonlijke bezittingen.
• Beleggingen en verzekeringen.
• Openstaande leningen, rekeningen en belastingschulden.

De personen die volgens de wet of een testament recht hebben op de nalatenschap, noemen we erfgenamen.

Maar dat betekent niet dat iedere erfgenaam automatisch hetzelfde krijgt.

Dat hangt af van de gezinssituatie, het eventuele testament en de wettelijke regels.

Erfopvolging: wie erft er als iemand overlijdt?

Het woord erfopvolging klinkt ingewikkeld, maar betekent eigenlijk niets anders dan de manier waarop de rechten en verplichtingen van een overledene overgaan op zijn of haar erfgenamen.

In Nederland zijn er twee belangrijke uitgangspunten.

1. Erven volgens de wet

Wanneer er geen testament is, bepaalt het wettelijke erfrecht wie de erfgenamen zijn.

Daarbij wordt gekeken naar de familieverhoudingen.

De wet werkt met verschillende groepen erfgenamen. De echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen komen in de eerste groep.

Zijn die er niet, dan kunnen bijvoorbeeld ouders, broers en zussen in aanmerking komen.

Daarna volgen andere familieleden volgens de wettelijke volgorde.

Een ongehuwde partner met wie iemand samenwoonde, is niet automatisch wettelijk erfgenaam.

Dat is iets wat veel mensen niet weten.

2. Erven volgens een testament

Heeft de overledene een testament laten maken, dan kan daarin staan wie erfgenaam is en wie bepaalde bezittingen krijgt.

Ook kan er een executeur zijn aangewezen die verantwoordelijk is voor bepaalde taken rondom de afwikkeling van de nalatenschap.

Een testament geeft veel mogelijkheden, maar kent ook wettelijke grenzen. Zo kunnen kinderen onder bepaalde voorwaarden aanspraak maken op hun legitieme portie.

Daarom is het verstandig om bij twijfel een notaris te raadplegen.

Je bent erfgenaam. En nu?

Stel je voor.

Je moeder is overleden. Ze woonde zelfstandig in een huurwoning en had altijd gezegd dat ze haar financiën prima op orde had.

Je vindt een spaarrekening met € 8.000.

Mooi, denk je. Daarmee kunnen we de uitvaart betalen en misschien blijft er nog iets over.

Maar wanneer je haar administratie verder uitzoekt, ontdek je een persoonlijke lening van € 12.000 en nog verschillende openstaande rekeningen.

Dan ziet de situatie er opeens heel anders uit.

Want een erfenis kan ook negatief zijn.

En juist daarom moet je goed nadenken voordat je een nalatenschap accepteert.

Dit is een fictief voorbeeld om de mogelijke gevolgen duidelijk te maken.

Drie mogelijkheden: aanvaarden of verwerpen

Wanneer je erfgenaam bent, heb je in beginsel drie keuzes.

1. De erfenis zuiver aanvaarden

Bij zuivere aanvaarding accepteer je de nalatenschap volledig.

Dat betekent dat je recht hebt op je erfdeel, maar ook dat je aansprakelijk kunt worden voor schulden van de overledene.

En wanneer de schulden hoger zijn dan de bezittingen, kan dat betekenen dat je uit je eigen vermogen moet bijbetalen.

Dat is een risico.

Zuiver aanvaarden kan door een formele verklaring, maar ook door bepaalde handelingen.

Daar kom ik zo op terug.

2. De erfenis beneficiair aanvaarden

Dit is voor veel mensen de veiligere keuze wanneer niet precies bekend is hoe de financiële situatie van de overledene eruitziet.

Bij beneficiaire aanvaarding accepteer je de erfenis onder het voorrecht van boedelbeschrijving.

Dat betekent dat eerst duidelijk moet worden welke bezittingen en schulden er zijn.

De schulden worden volgens de geldende regels zoveel mogelijk uit de nalatenschap betaald.

Blijft er geld over, dan kan dat naar de erfgenamen.

Zijn de schulden hoger dan de bezittingen, dan hoef je als erfgenaam in beginsel niet met je privévermogen bij te betalen.

Maar let op: bij beneficiaire aanvaarding horen ook verplichtingen. De nalatenschap moet zorgvuldig worden afgewikkeld en bij een onjuiste afhandeling kunnen alsnog persoonlijke risico’s ontstaan.

Het is dus geen kwestie van simpelweg een vakje aankruisen en verder nergens meer naar omkijken.

3. De erfenis verwerpen

Je kunt ook besluiten de erfenis helemaal niet te accepteren.

Dat noemen we verwerpen.

Je krijgt dan niets uit de nalatenschap, maar bent in beginsel ook niet aansprakelijk voor de schulden als erfgenaam.

Verwerpen moet officieel via de rechtbank.

En er is nog iets belangrijks.

Wanneer je de erfenis verwerpt, kunnen jouw kinderen mogelijk in jouw plaats erfgenaam worden.

Daar moet je dus goed over nadenken.

Pas op met het leeghalen van de woning

Ik vind dit misschien wel het belangrijkste onderdeel van deze blog.

Na een overlijden willen families vaak snel dingen regelen.

De huurwoning moet worden opgezegd. De koelkast moet leeg. De kleding moet worden uitgezocht en de meubels moeten misschien naar de kringloop.

Allemaal begrijpelijk.

Maar wees voorzichtig met waardevolle spullen.

Wanneer je goederen uit de nalatenschap verkoopt of aan schuldeisers onttrekt, kan dat onder omstandigheden worden gezien als zuivere aanvaarding.

En dan kun je mogelijk persoonlijk aansprakelijk worden voor schulden.

Niet iedere handeling betekent automatisch dat je een erfenis zuiver aanvaardt. Normale handelingen om goederen veilig te stellen of noodzakelijke zaken te regelen zijn iets anders dan het verdelen of verkopen van bezittingen.

Toch adviseer ik families om bij twijfel eerst juridisch advies te vragen.

Ruim niet zomaar de volledige woning leeg en verdeel geen waardevolle bezittingen voordat duidelijk is hoe de erfenis wordt aanvaard.

Hoe werkt beneficiair aanvaarden?

Wanneer je een erfenis beneficiair wilt aanvaarden, moet je daarvoor een verklaring afleggen bij de rechtbank.

Dat kan via de daarvoor bestemde procedure.

Na registratie wordt de keuze vastgelegd in het boedelregister.

Vervolgens moet de nalatenschap op de juiste manier worden afgewikkeld.

Vaak betekent dit dat er een overzicht wordt gemaakt van alle bezittingen en schulden. Dat heet een boedelbeschrijving.

Daarna wordt bekeken welke schuldeisers betaald moeten worden en of er uiteindelijk iets overblijft.

Bij ingewikkelde nalatenschappen kan het verstandig zijn een notaris of andere erfrechtdeskundige in te schakelen.

Heb je drie maanden de tijd om te beslissen?

Hierover bestaat veel verwarring.

Er wordt vaak gezegd dat je altijd binnen drie maanden moet kiezen of je een erfenis aanvaardt.

Maar zo eenvoudig ligt het niet.

Er geldt niet voor iedere meerderjarige erfgenaam automatisch een algemene termijn van drie maanden vanaf het overlijden.

Er zijn wel situaties waarin een termijn van drie maanden belangrijk is. Bijvoorbeeld wanneer een andere erfgenaam al beneficiair heeft aanvaard en je daarvan kennis hebt genomen.

Ook voor minderjarige erfgenamen gelden bijzondere regels.

Daarom is het verstandig niet te wachten en tijdig advies te vragen over de termijn die in jouw situatie geldt.

En als er minderjarige kinderen erfgenaam zijn?

Voor kinderen onder de achttien jaar gelden extra beschermingsregels.

Een minderjarige kan een erfenis niet zuiver aanvaarden.

Namens een minderjarige kan een nalatenschap beneficiair worden aanvaard of, met de vereiste toestemming van de kantonrechter, worden verworpen.

Wanneer een wettelijke vertegenwoordiger niet tijdig namens het kind verwerpt, kan de erfenis van rechtswege beneficiair zijn aanvaard.

Juist wanneer ouders zelf een erfenis willen verwerpen, is het belangrijk te onderzoeken wat dat voor hun kinderen betekent.

Wie betaalt de uitvaart?

Een vraag die wij bij RustZacht regelmatig krijgen, is wie verantwoordelijk is voor de kosten van de uitvaart.

De kosten van een passende uitvaart kunnen in beginsel als schuld van de nalatenschap worden aangemerkt.

Maar daarmee is niet automatisch gezegd dat de uitvaartondernemer altijd op de nalatenschap moet wachten.

Degene die opdracht geeft voor de uitvaart, kan op grond van de overeenkomst persoonlijk verantwoordelijk zijn voor de betaling van de factuur.

Dat is een belangrijk onderscheid.

Je kunt dus een erfenis beneficiair aanvaarden of zelfs verwerpen en toch een betalingsverplichting hebben wanneer je zelf de uitvaart hebt besteld.

Daarom bespreken wij bij RustZacht vooraf duidelijk wie de opdrachtgever is en hoe de uitvaart wordt betaald.

Is er een uitvaartverzekering? Dan onderzoeken we welke dekking er is en welke kosten mogelijk worden vergoed.

En die oude uitvaartpolis van opa?

Soms worden bij het uitzoeken van een nalatenschap oude verzekeringspapieren gevonden.

Polissen van maatschappijen die inmiddels zijn gefuseerd, overgenomen of onder een andere naam verder zijn gegaan.

Ik vind het altijd verstandig om die documenten niet zomaar weg te gooien.

Een oude polis kan nog waarde vertegenwoordigen.

Bij RustZacht helpen we families bij het achterhalen van oude uitvaartverzekeringen en het onderzoeken of er nog een uitkering mogelijk is.

Dat kan een belangrijk verschil maken bij de financiering van de uitvaart.

Een erfenis kan families ook uit elkaar drijven

In mijn werk zie ik hoe verschillend mensen met een overlijden omgaan.

De één wil alles direct regelen.

De ander heeft tijd nodig om afscheid te nemen.

En soms ontstaan er discussies over bezittingen.

Wie krijgt de auto van vader?

Mag de oudste dochter de sieraden van moeder hebben?

En waarom heeft die ene zoon al jaren toegang tot de bankrekening?

Het zijn vragen die veel emoties kunnen oproepen.

Juist omdat het vaak niet alleen om geld gaat.

Achter een horloge, een schilderij of een oud meubelstuk kan een hele geschiedenis schuilgaan.

Daarom adviseer ik families om afspraken goed vast te leggen en belangrijke beslissingen niet overhaast te nemen.

Mijn advies als uitvaartverzorger

Wanneer iemand overlijdt, moet er al ontzettend veel worden geregeld.

De uitvaart, de familie informeren, de verzorging, het afscheid en alle praktische zaken daaromheen.

De erfenis komt daar vaak nog bovenop.

Mijn advies is daarom eenvoudig:

Ga niet automatisch uit van een positieve erfenis.

Onderzoek eerst welke bezittingen en schulden er zijn.

Controleer of er een testament is.

Ga na wie de erfgenamen zijn.

En twijfel je over de financiële situatie? Overweeg dan serieus om de erfenis beneficiair te aanvaarden.

Een gesprek met een notaris kan je later veel problemen besparen.

Tot slot: verdriet en geld zijn geen prettige combinatie

Een overlijden brengt verdriet met zich mee.

Maar helaas verdwijnen de financiële verplichtingen niet wanneer iemand zijn laatste adem uitblaast.

Rekeningen moeten worden betaald.

Een woning moet misschien worden verkocht.

En erfgenamen moeten beslissen wat zij met de nalatenschap doen.

Ik vind dat nabestaanden in die periode vooral behoefte hebben aan rust en duidelijkheid.

Niet aan ingewikkelde juridische woorden of onverwachte financiële problemen.

Bij RustZacht kunnen wij de juridische afwikkeling van een nalatenschap niet vervangen. Daarvoor zijn notarissen en erfrechtspecialisten.

Maar wij kunnen wel uitleggen waar u rekening mee moet houden, meedenken over de uitvaartkosten en u waar nodig doorverwijzen.

Want goede uitvaartzorg houdt wat mij betreft niet op zodra de laatste gast het crematorium of de begraafplaats heeft verlaten.

Een erfenis kan waardevol zijn. Maar de belangrijkste nalatenschap bestaat vaak uit de herinneringen die iemand achterlaat.