RUSTZACHT.NLUitvaartverzorgingBel 085-400 11 2224/7 bereikbaar
uitzicht over zee met aan de linkerkant een sjaaltje met de kleuren van Oekraïne aan een boom gebonden

Uit de praktijk

Een ode aan Odessa

6 min lezen

Een verhaal over een laatste reis naar huis, een liefdevolle dochter en een oorlog die zelfs de rust van de doden verstoort.

Sommige uitvaarten vergeet je nooit meer.

Niet omdat er honderden belangstellenden waren. Niet omdat de plechtigheid zo indrukwekkend was. Maar omdat er achter een afscheid soms een verhaal schuilgaat dat je jaren later nog steeds raakt.

Dit is zo’n verhaal.

Een moeder uit Oekraïne

Het begon enkele jaren geleden met een telefoontje van een mevrouw. Haar moeder was overleden en ze vroeg of ik de uitvaart wilde verzorgen.

Ik bezocht haar thuis om de wensen te bespreken. Tijdens ons gesprek vertelde ze over haar moeder, haar familie en hun afkomst. Zowel moeder als dochter waren geboren in Oekraïne, maar hadden hun leven inmiddels in Nederland opgebouwd.

We besloten de crematie te laten plaatsvinden op Westgaarde in Amsterdam.

Het zou een bescheiden afscheid worden, met familie en vrienden die in Nederland woonden. Warm, persoonlijk en zonder al te veel poespas.

En zo geschiedde.

Het werd een mooi afscheid, precies zoals de dochter het voor haar moeder had gewild.

Daarmee leek mijn werk erop te zitten.

Maar niets bleek minder waar.

Een laatste reis naar Odessa

Enkele weken na de crematie belde de dochter mij opnieuw.

Ze had een bijzondere wens.

Of ik ervoor kon zorgen dat de urn met de as van haar moeder naar Odessa, in Oekraïne, kon worden overgebracht.

Daar, op de Tairovske-begraafplaats, bevond zich het familiegraf. Een plek waar familieleden hun laatste rustplaats hadden gevonden. En daar wilde ze haar moeder graag bijzetten.

Ik vond het een prachtige gedachte.

Een vrouw die haar laatste jaren in Nederland had doorgebracht, maar na haar overlijden toch weer terug zou keren naar de grond waar haar wortels lagen.

Alleen was er één klein probleempje.

Het was coronatijd.

En wie zich die periode nog herinnert, weet dat zelfs een eenvoudig pakketje naar het buitenland sturen soms al een hele onderneming was. Laat staan een urn met menselijke as, waarvoor allerlei documenten, verklaringen en toestemmingen nodig waren.

Het werd een behoorlijke administratieve puzzel. Bovendien was het bepaald geen goedkope aangelegenheid.

Maar uiteindelijk lukte het.

De urn vertrok vanuit Nederland naar Odessa.

En de dochter kon zelf naar Oekraïne reizen om haar moeder daar, tijdens een orthodox-christelijke plechtigheid, bij te zetten in het familiegraf.

Ik herinner me nog hoe bijzonder ik dat vond.

Want wat is er mooier dan iemand, na een leven dat zich over verschillende landen heeft afgespeeld, uiteindelijk terug te brengen naar huis?

Haar moeder was weer thuis.

En de dochter had haar laatste wens voor haar moeder vervuld.

Een telefoontje dat ik niet verwachtte

Een paar maanden geleden ging mijn telefoon.

Een meneer stelde zich voor en vroeg of ik me nog kon herinneren dat ik enkele jaren geleden de uitvaart van zijn schoonmoeder had verzorgd.

‘En u heeft toen ook haar urn naar Oekraïne laten sturen, naar Odessa.’

Nou, dat wist ik natuurlijk nog precies.

Want geloof me, een urn tijdens de coronaperiode naar Oekraïne verzenden is niet iets wat je iedere dinsdagmiddag doet.

Maar toen vertelde hij waarom hij belde.

Zijn vrouw was overleden.

De dochter.

Dezelfde vrouw die destijds zo liefdevol alles voor haar moeder had geregeld.

Ze was nog jong. Veel te jong.

En nog geen drie jaar na het overlijden van haar moeder was ook zij gestorven.

Ik was er stil van.

Wat kan het leven soms ontzettend oneerlijk zijn.

Ook voor haar mocht ik de uitvaart verzorgen, opnieuw op Westgaarde in Amsterdam.

Het werd een klein, warm en liefdevol afscheid. Eenvoudig, maar met alle aandacht die een mensenleven verdient.

Een vraag met een onverwacht antwoord

Tijdens de voorbereidingen stelde ik haar echtgenoot een vraag die voor mij eigenlijk heel vanzelfsprekend was.

‘Wilt u dat ik haar urn ook naar Odessa laat brengen? Dan kan ze worden bijgezet in het familiegraf, bij haar moeder.’

Ik dacht dat hij dit misschien wel een mooie gedachte zou vinden.

Maar zijn antwoord kwam hard binnen.

Hij vertelde mij dat de begraafplaats waar zijn schoonmoeder was bijgezet, door een Russische raketaanval was getroffen.

En dat ook het familiegraf was verwoest.

De plek waar zijn schoonmoeder haar laatste rustplaats had gekregen, bestond volgens hem niet meer.

En daarmee was ook de mogelijkheid verdwenen om zijn vrouw na haar overlijden weer bij haar moeder te brengen.

Ik wist even niet wat ik moest zeggen.

23 april 2022 Odessa

Op 23 april 2022 werd de Tairovske-begraafplaats in Odessa getroffen door een Russische raketaanval.

Bij die aanval werd een groot gedeelte van de begraafplaats beschadigd. Tientallen graven werden getroffen, sommige zo zwaar dat er nauwelijks nog iets van overbleef.

Een begraafplaats.

Een plek waar mensen komen om te herinneren, te rouwen, bloemen neer te leggen of gewoon even stil te zijn bij iemand die ze missen.

Een plek waar de oorlog eigenlijk helemaal niets te zoeken heeft.

En toch gebeurde het.

Toen ik het verhaal van de echtgenoot hoorde, dacht ik onmiddellijk terug aan die dochter.

Aan ons gesprek bij haar thuis.

Aan haar wens om haar moeder terug te brengen naar Oekraïne.

Aan het geregel tijdens corona, de documenten, de kosten en de reis die ze zelf had gemaakt.

En vooral aan dat ene moment op de begraafplaats in Odessa.

Het moment waarop ze haar moeder daar, tussen haar eigen familie, een laatste rustplaats had gegeven.

Een plek waarvan ze ongetwijfeld dacht dat haar moeder daar voor altijd in vrede zou rusten.

Hoe wrang kan het zijn?

Eerst doet een dochter alles om haar moeder na haar overlijden terug te brengen naar haar geboortegrond.

En nog geen drie jaar later overlijdt diezelfde dochter zelf.

Maar terug naar haar moeder kan ze niet meer.

Niet omdat de afstand te groot is.

Niet omdat het te duur is.

Maar omdat een oorlog zelfs die laatste rustplaats heeft verwoest.

Oorlog kent geen grenzen. Verdriet ook niet.

We zien de beelden uit Oekraïne.

Kapotte huizen, verwoeste steden, mensen die moeten vluchten, families die uit elkaar worden gerukt.

En natuurlijk weten we allemaal dat oorlog verschrikkelijk is.

Maar dit verhaal liet mij opnieuw beseffen dat de gevolgen van oorlog veel verder reiken dan de beelden die we op televisie zien.

Ze reiken zelfs tot in een uitvaartcentrum in Amsterdam.

Tot aan een keukentafel in Nederland.

Tot aan een echtgenoot die zijn vrouw moet begraven en tegelijkertijd moet vertellen dat de laatste rustplaats van haar moeder niet meer bestaat.

En zelfs tot mensen die al jaren geleden zijn overleden.

Mensen die niets meer met de wereld om hen heen te maken hebben. Die hun leven hebben geleefd, afscheid hebben genomen en door hun dierbaren met liefde zijn begraven.

Zelfs hun rust blijkt niet vanzelfsprekend.

Dat vind ik misschien nog wel het meest schrijnende.

Want een oorlog vernietigt niet alleen gebouwen, wegen en steden.

Soms vernietigt een oorlog ook de plek waar herinneringen een thuis hebben gekregen.

En voor de buitenwereld is dat misschien een klein detail in een enorm conflict.

Een paar beschadigde graven op een begraafplaats in Odessa.

Maar voor deze familie is het helemaal geen klein detail.

Het is hun moeder.

Hun echtgenote.

Hun familiegeschiedenis.

Hun verdriet.

En een hereniging die nooit meer zal plaatsvinden zoals ooit gehoopt.

Een lieve groet aan Odessa

Ik heb in mijn jaren als uitvaartverzorger veel bijzondere dingen meegemaakt.

Mooie dingen. Ontroerende dingen. Soms ook gebeurtenissen waarvan ik dacht: hoe is het in vredesnaam mogelijk?

Maar dit verhaal heeft een bijzonder plekje in mijn herinnering gekregen.

Omdat het begon met iets heel eenvoudigs.

De liefde van een dochter voor haar moeder.

Een dochter die alles op alles zette om haar moeder terug te brengen naar het land waar ze geboren was.

Die kosten noch moeite spaarde om haar een laatste rustplaats te geven bij haar familie.

En die zelf naar Odessa reisde om daar, tijdens een liefdevolle plechtigheid, afscheid van haar te nemen.

En weet je?

Toen ik hoorde dat het familiegraf was verwoest, dacht ik heel even aan al dat werk, die verzending en die kosten.

Was het dan allemaal voor niets geweest?

Nee.

Absoluut niet.

Want die dochter heeft haar moeder iets gegeven wat veel groter is dan een graf, een urn of een plek op een begraafplaats.

Ze heeft haar moeder thuisgebracht.

Ze heeft haar laatste wens vervuld.

Ze heeft daar gestaan, op die begraafplaats in Odessa, omringd door familie en herinneringen.

En op dat moment was alles precies zoals het moest zijn.

Dat moment, die liefde en die laatste reis kan geen enkele raket ooit vernietigen.

Moeder en dochter kunnen niet meer samen rusten in het familiegraf in Odessa.

Maar misschien moeten we liefde ook helemaal niet zoeken op een begraafplaats.

Misschien zit liefde wel in de dingen die we voor elkaar doen.

In de moeite die we nemen.

In de herinneringen die we achterlaten.

En in de onzichtbare band tussen een moeder en haar dochter, die zelfs door de dood niet verbroken wordt.

Lieve moeder. Lieve dochter.

Waar jullie ook mogen zijn, ik hoop dat jullie elkaar weer gevonden hebben.

Een lieve groet aan Odessa.

Anne Wieb Wijnsma
RustZacht Uitvaartverzorging

Omdat liefde blijft. Zelfs wanneer een laatste rustplaats verdwijnt.

Terug naar alle blogs

Lees ook