Mag je iemand weigeren op een uitvaart?

Stel je eens voor…

Iemand overlijdt. Een echtgenoot, een moeder, een vader, een broer of misschien een goede vriend.

De uitvaart moet worden geregeld. Er wordt gesproken over de locatie, de muziek, de bloemen en de mensen die worden uitgenodigd.

En dan valt er ineens een naam.

Een naam die de sfeer aan tafel volledig verandert.

“Die persoon wil ik absoluut niet op de uitvaart hebben.”

Het kan een ex-partner zijn. Een broer of zus met wie al jaren geen contact meer is. Een oude vriend die bij de familie niet geliefd is. Of iemand die ooit voor veel verdriet heeft gezorgd.

Maar wat als die persoon juist heel belangrijk was voor degene die is overleden?

Wat doe je dan?

Van wie is een uitvaart eigenlijk?

Dit is een vraag die mij als uitvaartverzorger bezighoudt.

Want voor wie organiseren we een uitvaart?

Voor degene die is overleden?

Of voor de mensen die achterblijven?

Natuurlijk is een uitvaart bedoeld om afscheid te nemen van een overleden dierbare. Maar het is tegelijkertijd een bijzonder emotionele dag voor de nabestaanden.

Een dag waarop verdriet, herinneringen, liefde en soms ook boosheid samenkomen.

En juist op zo’n dag kan de aanwezigheid van één persoon voor ontzettend veel spanning zorgen.

Een weduwe kan bijvoorbeeld zeggen:

“Mijn man had waarschijnlijk gewild dat zijn ex-vrouw erbij zou zijn, maar ik kan haar op die dag echt niet onder ogen komen.”

En ergens begrijp ik dat.

Maar tegelijkertijd denk ik: wat zou haar man zelf hebben gewild?

Een uitvaart is geen plek om oude ruzies uit te vechten

In mijn werk heb ik geleerd dat vrijwel iedere familie haar eigen geschiedenis heeft.

Soms zijn er conflicten die al tientallen jaren bestaan. Broers die elkaar niet meer spreken. Kinderen die het contact met hun ouders hebben verbroken. Gescheiden partners die elkaar het licht in de ogen niet gunnen.

En dan overlijdt er iemand.

Plotseling komen al die verhoudingen samen rondom één afscheid.

Mijn uitgangspunt is eigenlijk heel eenvoudig:

Een uitvaart is geen plek om oude ruzies uit te vechten. Maar het zou ook geen plek moeten zijn waar oude ruzies bepalen wie afscheid mag nemen.

Want hoe ingewikkeld een relatie ook is geweest, iemand kan voor de overledene veel hebben betekend.

En die betekenis verdwijnt niet automatisch omdat anderen moeite hebben met die persoon.

Mag je iemand juridisch weigeren?

Ja, onder bepaalde omstandigheden kan iemand de toegang tot een uitvaart worden geweigerd.

Er bestaat in Nederland namelijk geen algemeen recht om bij iedere uitvaart aanwezig te mogen zijn.

Bij een besloten afscheid bepaalt degene die de uitvaart organiseert, in overleg met de betrokkenen en de locatie, doorgaans wie wordt uitgenodigd.

Maar er is ook een andere kant.

Volgens artikel 18 van de Wet op de lijkbezorging moet de uitvaart zoveel mogelijk plaatsvinden overeenkomstig de wens of vermoedelijke wens van de overledene.

Dat betekent niet dat iedereen die de overledene kende automatisch recht heeft op toegang. Wel betekent het dat de wensen van de overledene serieus moeten worden genomen.

En daar begint soms het moeilijke gesprek.

Want wat doe je wanneer de wensen van de overledene botsen met de gevoelens van de nabestaanden?

Iemand uitsluiten kan gevolgen hebben die je niet meer kunt herstellen

Ik probeer families in zulke situaties altijd iets mee te geven.

Een uitvaart duurt misschien een uur. Soms wat langer.

Maar de gevolgen van bepaalde beslissingen kunnen een leven lang blijven bestaan.

Stel dat iemand niet welkom is bij het afscheid van zijn vader. Misschien hebben ze jarenlang nauwelijks contact gehad. Misschien was hun relatie ingewikkeld.

Maar misschien had die zoon juist gehoopt om op die laatste dag toch nog iets van verbondenheid te voelen.

Wanneer je hem die mogelijkheid ontneemt, kun je dat moment nooit meer teruggeven.

Een uitvaart kun je niet overdoen.

En juist daarom vind ik dat we voorzichtig moeten zijn met het buitensluiten van mensen.

Niet omdat iedereen altijd welkom moet zijn. Er kunnen heel goede redenen bestaan om iemand niet toe te laten, bijvoorbeeld wanneer de veiligheid of de rust tijdens de plechtigheid in gevaar komt.

Maar wel omdat zo’n beslissing veel verder kan reiken dan die ene dag.

Soms is er een tussenweg

Gelukkig hoeft het niet altijd zwart-wit te zijn.

Als uitvaartverzorger probeer ik in zulke situaties samen met de familie naar een oplossing te zoeken.

Misschien kan iemand voorafgaand aan de plechtigheid persoonlijk afscheid nemen.

Misschien is er ruimte voor een afzonderlijk bezoek aan de overledene.

Misschien kunnen betrokkenen op verschillende plaatsen zitten, zonder direct contact met elkaar.

Of misschien kunnen er vooraf duidelijke afspraken worden gemaakt, zodat iedereen weet wat er van hem of haar wordt verwacht.

Niet iedere situatie heeft een perfecte oplossing.

En soms moet je accepteren dat je niet iedereen tevreden kunt stellen.

Maar wanneer je met elkaar in gesprek blijft, is er vaak meer mogelijk dan je aanvankelijk denkt.

Wat zou de overledene zelf hebben gewild?

Dit is misschien wel de belangrijkste vraag die ik in zo’n situatie stel.

Niet: wie heeft er gelijk?

Niet: wie heeft het meeste verdriet?

En ook niet: wie heeft er het meeste recht van spreken?

Maar:

Wat zou degene van wie we afscheid nemen zelf hebben gewild?

Want uiteindelijk gaat het om zijn of haar leven.

Om de mensen die daarin een rol hebben gespeeld.

Om relaties die misschien voor buitenstaanders moeilijk te begrijpen waren, maar voor de overledene wel degelijk betekenis hadden.

Soms vraagt dat van nabestaanden om hun eigen gevoelens even opzij te zetten.

En ik realiseer me heel goed dat dit ontzettend moeilijk kan zijn.

Verdriet maakt mensen kwetsbaar. Oude pijn verdwijnt niet omdat iemand overlijdt.

Maar misschien is juist dat laatste afscheid een moment waarop we niet alleen aan onszelf moeten denken.

Bij RustZacht kijken we verder dan alleen de uitvaart

Bij RustZacht Uitvaartverzorging vinden wij dat een persoonlijk afscheid verder gaat dan het regelen van een kist, bloemen, muziek en een locatie.

Het gaat ook om mensen.

Om gevoelens.

Om ingewikkelde familieverhoudingen.

En soms om gesprekken die niemand graag wil voeren.

Wij proberen daarbij niet te oordelen, maar te luisteren. Naar de partner, de kinderen, andere betrokkenen en vooral naar wat bekend is over de wensen van de overledene.

Want een waardig afscheid betekent voor mij niet dat iedereen het met elkaar eens moet zijn.

Het betekent dat we met respect omgaan met elkaar, met de omstandigheden en met degene die is overleden.

Zorg die verder gaat dan alleen regelen.

Dat is waar RustZacht voor staat.

Wat weegt voor jou zwaarder: de wens van degene die is overleden, of de rust van de mensen die achterblijven?

Want over de dood praten we misschien niet graag.

Maar juist dit soort onderwerpen verdienen het om besproken te worden.