Uit de praktijk
Max (22). Een afscheid dat ik nooit zal vergeten
Over het surfdrama in Scheveningen, een moeder die haar zoon zelf begroef en een boek met de veelzeggende titel Rauw.
Sommige uitvaarten blijven je als uitvaartverzorger je hele leven bij.
Niet omdat ze groot of indrukwekkend waren, maar omdat je getuige bent van iets wat nauwelijks in woorden is uit te drukken.
De uitvaart van Max Verheijen is voor mij zo’n afscheid.
Op 11 mei 2020 voltrok zich voor de kust van Scheveningen een verschrikkelijk drama.
Vijf jonge mannen kwamen tijdens het surfen om het leven.
Ze werden overvallen door een enorme hoeveelheid zeeschuim, waardoor ontsnappen vrijwel onmogelijk werd.
Een van hen was Max. Slechts 22 jaar oud.
Een jonge man met vrienden, dromen, plannen en een heel leven voor zich.
Een jongen die van het water hield en voor wie de zee een plek van vrijheid was.
Diezelfde zee werd hem fataal.
Heel Nederland was geschokt.
Maar waar het voor de meeste mensen een verschrikkelijk nieuwsbericht was, begon voor vijf families een nachtmerrie waaruit ze nooit meer zouden ontwaken.
Ik mocht de uitvaart van Max verzorgen.
Thuis, waar Max thuishoorde
Max werd thuis opgebaard, in zijn vertrouwde omgeving.
Ik vind een thuisopbaring altijd iets bijzonders. Het geeft familie en vrienden de mogelijkheid om dichtbij hun dierbare te blijven.
Om nog even binnen te lopen, stil te zijn, herinneringen op te halen of gewoon aanwezig te zijn.
Bij Max kreeg dat een extra betekenis.
We zaten midden in de coronaperiode. Nederland was grotendeels tot stilstand gekomen.
Er golden strenge regels voor bijeenkomsten en uitvaarten. Grote groepen mensen mochten niet zomaar samenkomen.
En juist Max was een jongen die zoveel mensen om zich heen had verzameld.
Hoe neem je afscheid van een geliefde jonge man wanneer de wereld op slot zit?
Hoe geef je al die vrienden en bekenden de mogelijkheid om hem de laatste eer te bewijzen?
Dat was een enorme uitdaging.
Een groots afscheid, ondanks corona
Eén ding stond voor ons vast: Max verdiende een afscheid dat recht deed aan wie hij was en hoeveel hij voor anderen betekende.
We wilden niet dat de coronamaatregelen zijn afscheid zouden bepalen.
Natuurlijk moesten we ons houden aan de geldende regels. Maar binnen die mogelijkheden hebben we alles op alles gezet om toch een groots en massaal afscheid mogelijk te maken.
En dat is gelukt.
Het werd een afscheid waarbij de enorme verbondenheid rondom Max voelbaar was.
Waarbij, ondanks alle beperkingen, ruimte ontstond voor liefde, verdriet en saamhorigheid.
Dat is voor mij ook wat uitvaartverzorging betekent.
Niet alleen kijken naar wat niet mag of niet kan, maar juist zoeken naar wat wél mogelijk is.
Want een afscheid kun je niet overdoen.
Een moeder die al zoveel verdriet had gekend
De moeder van Max, Marjolein Hartman, had in haar leven al veel verdriet meegemaakt.
Als jonge vrouw verloor zij haar eigen vader, die tijdens een overval op zijn sigarenwinkel werd doodgeschoten.
Een verschrikkelijke gebeurtenis die haar leven tekende.
En jaren later werd zij opnieuw geconfronteerd met een plotseling, gewelddadig verlies.
Ditmaal van haar eigen kind.
Ik denk dat er weinig bestaat wat zo tegennatuurlijk voelt als een moeder die haar zoon moet begraven.
Je brengt een kind op de wereld. Je ziet hem opgroeien. Je maakt je zorgen, je lacht samen, je bent trots en soms erger je je aan hem, zoals dat in ieder gezin gaat.
Maar dat je op een dag zelf bij zijn graf zult staan, hoort niet bij het leven zoals je dat voor ogen hebt.
Toch werd dat voor Marjolein werkelijkheid.
Op blote voeten, met een schep in haar handen
Max werd begraven in zijn woonplaats Muiderberg.
En daar gebeurde iets wat ik nooit meer zal vergeten.
Zijn moeder wilde haar zoon letterlijk zelf begraven.
Niet alleen toekijken hoe anderen het graf zouden sluiten. Niet op afstand blijven staan terwijl de laatste handelingen werden verricht.
Nee.
Ze trok haar schoenen uit, stond op blote voeten bij het graf en nam zelf een schep in haar handen.
Daar stond een moeder.
Een moeder die haar zoon had gedragen, grootgebracht en liefgehad.
En nu bracht ze hem zelf naar zijn laatste rustplaats.
Schep voor schep sloot zij het graf.
Ik heb in mijn werk veel bijzondere momenten meegemaakt, maar dit was er een die diep binnenkwam.
Er zat zoveel verdriet in die handeling. Maar tegelijkertijd ook zoveel liefde, vastberadenheid en verbondenheid.
Alsof ze wilde zeggen: ik heb je op de wereld gezet, ik heb voor je gezorgd en ook dit laatste stukje doe ik zelf voor jou.
Er waren geen grote woorden nodig.
Het beeld sprak voor zichzelf.
Een moeder, op blote voeten, met een schep.
En haar zoon.
Dat vergeet je nooit meer.
Rauw: een boek dat precies vertelt hoe verdriet voelt
Na het overlijden van Max begon Marjolein te schrijven.
Aanvankelijk schreef ze brieven aan haar jonge dochter Ivy, zodat zij later zou kunnen lezen wie haar grote broer was en wat er in die verschrikkelijke periode was gebeurd.
Maar het schrijven werd meer.
Het groeide uit tot een boek met de titel Rauw.
En eerlijk gezegd kan ik me nauwelijks een passender titel voorstellen.
Want het verlies van een kind is rauw.
Het is niet netjes. Niet overzichtelijk. Niet iets waar je na een paar maanden een punt achter zet.
Het is verdriet dat je overvalt op momenten waarop je het niet verwacht.
Verdriet dat boosheid kan worden. Machteloosheid. Eenzaamheid. En soms zelfs de vraag hoe je überhaupt verder moet.
Marjolein schrijft daar openhartig over.
Niet om medelijden te krijgen, maar om te laten zien wat het verlies van een kind werkelijk betekent.
Het boek is ook een eerbetoon aan Max. Aan zijn leven, zijn humor, zijn karakter en de liefde tussen moeder en zoon.
Bijzonder is bovendien dat Marjolein de opbrengsten van haar boek aan de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij heeft geschonken.
De organisatie waarvan de redders onder moeilijke omstandigheden alles hebben gedaan om de surfers te helpen.
Een uitvaart is geen einde van verdriet
Als uitvaartverzorger hoor ik mensen weleens zeggen dat een mooie uitvaart helpt om iets af te sluiten.
Maar ik geloof niet dat je het verlies van een kind ooit werkelijk afsluit.
Je leert misschien om ermee te leven.
Je leert opnieuw lachen, werken, boodschappen doen en verjaardagen vieren.
Maar het gemis blijft.
En daarom vind ik het zo belangrijk dat een afscheid persoonlijk mag zijn. Dat mensen zelf keuzes kunnen maken, ook wanneer die anders zijn dan gebruikelijk.
Als een moeder haar zoon zelf wil begraven, dan verdient die wens alle aandacht en respect.
Niet omdat het gebruikelijk is.
Maar omdat het voor háár betekenis heeft.
Een uitvaart hoeft niet volgens een vast draaiboek te verlopen om waardig te zijn.
Soms is het meest indrukwekkende onderdeel van een afscheid juist iets heel eenvoudigs.
Zoals een schep aarde.
Max blijft Max
In Muiderberg werd Max door velen gekend en geliefd. Zijn vrienden herdachten hem ook met een indrukwekkende paddle-out, waarbij zij met surfplanken het water op gingen om hem te eren.
Een prachtig eerbetoon aan een jongen voor wie het water zoveel betekende.
Inmiddels zijn we jaren verder.
De wereld is weer open. De coronamaatregelen zijn verdwenen. Het dagelijks leven is doorgegaan.
Maar voor de familie van Max blijft 11 mei 2020 de dag waarop alles veranderde.
Ik ben dankbaar dat ik zijn familie in die moeilijke periode heb mogen begeleiden.
En als ik terugdenk aan Max, zie ik niet alleen de beelden van het surfdrama in Scheveningen.
Ik zie vooral zijn moeder.
Op blote voeten.
Met een schep in haar handen.
Een moeder die haar zoon voor de allerlaatste keer zelf verzorgde, door hem zijn laatste rustplaats te geven.
Soms is liefde niet iets wat je zegt. Soms is liefde iets wat je doet. Zelfs wanneer het je hart breekt.
Max Verheijen. Slechts 22 jaar.
Niet vergeten.
Het boek Rauw
Het boek Rauw van Marjolein Hartman beschrijft haar eerste jaar na het overlijden van haar zoon Max. Een openhartig verhaal over moederliefde, verlies, woede, gemis en verder moeten leven wanneer niets meer vanzelfsprekend is.
Meer informatie over het boek is te vinden op www.boek-rauw.nl.
De opbrengsten van het boek worden gedoneerd aan de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM), ter nagedachtenis aan Max en de vier andere omgekomen surfers:
Mathijs, Joost, Pim en Sander.
Vijf levens.
Vijf families.
Ontelbaar veel herinneringen.
