Uitleg
Moet je als nabestaande iedereen een hand geven op een uitvaart?
Een uitvaart is geen receptie. En verdriet kent geen etiquette.
Het is een vraag die ik regelmatig krijg tijdens het bespreken van een uitvaart: “Moeten wij straks bij de ingang gaan staan om iedereen te ontvangen?”
Mijn antwoord is eigenlijk altijd hetzelfde: nee, helemaal niet.
Toch zie ik dat veel nabestaanden zich daar druk over maken. Er komen misschien wel honderd mensen afscheid nemen. Familieleden, vrienden, collega’s, buren en soms mensen die je zelf nauwelijks kent.
Moet je die allemaal persoonlijk begroeten? Een hand geven? Een omhelzing? En moet je na afloop ook nog eens iedereen langs om te bedanken voor zijn of haar komst?
Van wie eigenlijk?
Een uitvaart is geen verjaardag
Ik zeg weleens tegen families: als je jarig bent, vind ik het heel normaal dat je je gasten ontvangt. Je hebt ze tenslotte zelf uitgenodigd om iets te vieren.
Maar een uitvaart is toch echt iets anders.
Je hebt zojuist je man, vrouw, vader, moeder, kind of iemand anders die je ontzettend dierbaar is verloren. Je hoofd zit vol. Je hebt misschien nauwelijks geslapen en de afgelopen dagen stonden volledig in het teken van regelen, beslissingen nemen en afscheid nemen.
En dan zou je op de dag van de uitvaart ook nog eens als gastheer of gastvrouw moeten optreden?
Dat hoeft dus helemaal niet.
De mensen komen om afscheid te nemen van de overledene. En om jou en je familie tot steun te zijn. Niet om te controleren of je iedereen wel netjes een hand hebt gegeven.
Die eindeloze rij na afloop
Wat ik persoonlijk ook weleens lastig vind, is de traditionele condoleancerij.
De plechtigheid is afgelopen. De emoties zijn hoog opgelopen. Misschien is er prachtige muziek gespeeld, heeft iemand een indrukwekkende toespraak gehouden of hebben de kinderen hun vader of moeder voor de laatste keer toegesproken.
En dan begint het.
Een rij van soms wel honderd mensen die allemaal langs de nabestaanden lopen.
“Gecondoleerd.”
“Sterkte.”
“Wat een mooie dienst.”
“Je vader zou trots zijn geweest.”
Allemaal goedbedoeld, absoluut. Maar na de vijftigste handdruk weet je soms nauwelijks meer wie je voor je hebt staan.
Ik heb meegemaakt dat nabestaanden na afloop helemaal uitgeput waren. Niet zozeer door de plechtigheid zelf, maar door alles wat daarna nog van hen werd verwacht.
En dat vind ik eigenlijk best bijzonder.
Want waarom zouden we van iemand die verdriet heeft verwachten dat die ook nog eens honderd mensen persoonlijk te woord staat?
Het mag ook gewoon anders
Bij RustZacht bespreken we daarom vooraf hoe de familie de ontvangst en het samenzijn na afloop wil invullen.
Sommige families vinden het prettig om iedereen persoonlijk te begroeten. Dat kan natuurlijk. Voor hen voelt het als een warm gebaar en geeft het steun om te zien hoeveel mensen betrokken zijn.
Maar anderen willen juist helemaal geen ontvangst.
Dan spreken we bijvoorbeeld af dat de familie alvast in de aula zit voordat de gasten binnenkomen.
Of dat de nabestaanden pas binnenkomen wanneer iedereen al heeft plaatsgenomen.
En na afloop?
Dan kan iedereen gewoon naar de koffiekamer gaan. Een kop koffie drinken, herinneringen ophalen en elkaar opzoeken.
Geen rij. Geen verplicht handen schudden. Geen officieel moment waarop iedereen langs de familie moet.
Gewoon samen zijn.
En weet je wat het mooie is? Vaak ontstaan juist dan de meest waardevolle gesprekken.
“Maar wat zullen de mensen daarvan vinden?”
Die vraag krijg ik ook.
En ik begrijp hem.
We zijn in Nederland gewend aan bepaalde gebruiken. Een condoleanceregister, een ontvangst, een plechtigheid en vervolgens de condoleance na afloop.
Zo hebben we het jarenlang gedaan.
Maar dat iets gebruikelijk is, betekent niet dat het verplicht is.
Er bestaat geen wet die voorschrijft dat nabestaanden hun gasten moeten ontvangen. En er bestaat ook geen uitvaartpolitie die controleert of iedereen wel een hand heeft gekregen.
Gelukkig maar.
Mijn ervaring is dat bezoekers veel meer begrijpen dan nabestaanden vooraf denken.
Wanneer ik bij de ontvangst vertel dat de familie ervoor heeft gekozen om in alle rust afscheid te nemen en dat er daarom geen traditionele condoleancerij zal zijn, levert dat vrijwel nooit problemen op.
Sterker nog, regelmatig hoor ik mensen zeggen: “Wat fijn dat het ook zo kan.”
En als je helemaal niemand wilt spreken?
Ook dat mag.
Misschien wil je na de plechtigheid direct naar huis. Misschien wil je alleen met je kinderen of je partner samen zijn.
Of misschien wil je juist nog uren napraten met vrienden en familie.
Het is allemaal goed.
We kunnen de ontvangst verzorgen, gasten begeleiden en uitleggen hoe de dag verloopt. Dat hoort wat mij betreft gewoon bij goede uitvaartzorg.
Een nabestaande hoeft zich niet bezig te houden met de vraag waar tante Annie moet zitten of waarom de buurman nog geen koffie heeft gekregen.
Daar zijn wij voor.
Een afscheid moet geen verplicht nummer worden
Ik vind dat we bij uitvaarten veel meer mogen kijken naar wat werkelijk belangrijk is.
Niet naar wat de buurvrouw ervan vindt.
Niet naar hoe het twintig jaar geleden bij opa ging.
En zeker niet naar ongeschreven regels waarvan niemand eigenlijk meer weet waarom we ze ooit hebben bedacht.
Natuurlijk zijn tradities waardevol. Voor sommige families zijn ze zelfs ontzettend belangrijk.
Maar een traditie moet iets toevoegen aan het afscheid. Geen extra belasting worden voor mensen die het al moeilijk genoeg hebben.
Mijn advies als uitvaartverzorger
Als ik aan tafel zit met nabestaanden, stel ik liever een andere vraag.
Niet: “Wilt u voor of na de plechtigheid condoleren?”
Maar: “Hoe willen jullie deze dag zelf beleven?”
Willen jullie alle mensen spreken? Prima.
Willen jullie alleen een paar dierbare vrienden ontvangen? Ook goed.
Willen jullie helemaal geen condoleancerij en liever rustig met iedereen aan een tafel zitten? Dan regelen we dat.
Want uiteindelijk gaat het om één ding.
Dat jullie op een manier afscheid kunnen nemen die bij jullie past.
En niet op een manier waarvan anderen vinden dat het zo hoort.
Tot slot: je hoeft niemand iets te bewijzen
Een uitvaart is geen examen in beleefdheid.
Je hoeft niet voortdurend sterk te zijn. Je hoeft niet te glimlachen wanneer iemand je een hand geeft. Je hoeft geen gesprek te voeren wanneer je daar de energie niet voor hebt.
En je hoeft al helemaal niet honderd keer uit te leggen hoe het met je gaat.
Je bent nabestaande. Geen gastheer. Geen gastvrouw.
Bij RustZacht vinden we dat een afscheid moet passen bij de overledene, maar minstens zo belangrijk is dat de mensen die achterblijven zich er prettig bij voelen.
Daarom regelen wij niet alleen de uitvaart.
Wij zorgen er ook voor dat jullie de ruimte krijgen om afscheid te nemen.
Op jullie eigen manier.
