Uitleg
Wie Kan Doe
Als dragen een eerbetoon wordt
Een uitvaart is een afscheid. Maar soms wordt dat afscheid op een bijzondere manier zichtbaar. Niet alleen door woorden, bloemen of muziek, maar door de manier waarop iemand naar zijn laatste rustplaats wordt gedragen.
In mijn werk als uitvaartverzorger heb ik al heel wat bijzondere vormen van afscheid nemen meegemaakt. Sommige zijn ingetogen, andere uitbundig. En soms zijn er momenten waarop verdriet, trots, muziek en traditie op een prachtige manier samenkomen.
Een bijzonder voorbeeld daarvan zijn de Surinaamse dragers, ook wel bekend als Wie Kan Doe dragers.
Meer dan alleen een kist dragen
Bij een traditionele uitvaart zien we vaak dragers die de uitvaartkist rustig en waardig naar de rouwauto of de laatste rustplaats begeleiden. Keurig in het pak, met beheerste passen en in alle stilte.
Maar binnen de Surinaamse uitvaarttraditie kan dat heel anders gaan.
Daar kan het dragen van de kist uitgroeien tot een indrukwekkend eerbetoon. De dragers bewegen op het ritme van de muziek, maken sierlijke passen en laten de kist soms zachtjes meebewegen.
Wat voor iemand die dit voor het eerst ziet misschien ongebruikelijk lijkt, heeft juist een bijzondere betekenis.
Het is een laatste groet. Een uiting van respect, liefde en verbondenheid.
Wie Kan Doe
De naam Wie Kan Doe roept bij veel mensen beelden op van Surinaamse dragers die met hun bijzondere manier van dragen een afscheid onvergetelijk maken.
Het vraagt om meer dan spierkracht alleen.
De dragers moeten elkaar feilloos aanvoelen. Iedere beweging moet op elkaar aansluiten. De kist moet veilig en stabiel blijven, terwijl de dragers gezamenlijk hun passen uitvoeren.
Het is een samenspel van discipline, vertrouwen, ritme en traditie.
En hoewel het er soms bijna feestelijk uitziet, staat de waardigheid van de overledene altijd voorop.
Verdriet en vreugde kunnen naast elkaar bestaan
Wat mij persoonlijk aanspreekt in deze traditie, is dat een uitvaart niet uitsluitend in het teken van verdriet hoeft te staan.
Natuurlijk is er verdriet. Er wordt afscheid genomen van iemand die nooit meer terugkomt.
Maar waarom zouden we tijdens dat afscheid niet ook mogen laten zien hoeveel plezier iemand tijdens zijn leven heeft gehad?
Waarom zouden we niet mogen bewegen op muziek waar iemand van hield?
Of met trots en energie de laatste reis begeleiden?
In verschillende Surinaamse uitvaarttradities spelen muziek, rituelen en gezamenlijk afscheid nemen een belangrijke rol. Daarbij kunnen verdriet en de viering van het geleefde leven naast elkaar bestaan.
En juist dat maakt zo’n afscheid bijzonder.
Een laatste reis die indruk maakt
Stel je eens voor.
De muziek klinkt. Familieleden en vrienden staan langs de route. De dragers nemen hun positie in rondom de uitvaartkist.
Dan begint de beweging.
Niet gehaast, niet ongecontroleerd, maar zorgvuldig op elkaar afgestemd.
De kist wordt gedragen met ritme, overtuiging en zichtbaar respect.
Je ziet mensen huilen. Maar je ziet soms ook een glimlach verschijnen. Mensen herkennen de muziek, de bewegingen en de traditie.
En voor een ogenblik lijkt het alsof de overledene nog één keer deel uitmaakt van het leven dat hij of zij zo liefhad.
Dat is de kracht van een persoonlijk afscheid.
Niet iedere uitvaart hoeft hetzelfde te zijn
Bij RustZacht vinden wij dat een uitvaart moet passen bij degene die is overleden en bij de mensen die achterblijven.
Voor de één betekent dat een stille crematie zonder aanwezigen.
Voor de ander een kerkelijke plechtigheid, een afscheid in de eigen woonkamer of een uitvaart met muziek, dans en bijzondere dragers.
Er bestaat geen standaardmanier om afscheid te nemen.
Ook niet binnen de Surinaamse gemeenschap. Tradities en persoonlijke wensen verschillen per familie, achtergrond en geloofsovertuiging.
Het belangrijkste is dat we luisteren naar wat mensen belangrijk vinden en daar samen een passende invulling aan geven.
De laatste meters
Als uitvaartverzorger zeg ik weleens dat juist de kleine momenten tijdens een afscheid het langst bijblijven.
Een hand op de kist.
Een kleinkind dat nog even zwaait.
Een laatste muziekstuk.
Of een groep dragers die iemand op indrukwekkende wijze naar de laatste rustplaats begeleidt.
De laatste meters van een mensenleven verdienen aandacht.
En soms mogen die laatste meters best een beetje dansen.
Want waardigheid zit niet alleen in stilte. Waardigheid kan ook bewegen op het ritme van het leven.
Bazuin: muziek die het afscheid draagt
Bij een Surinaamse uitvaart met Wie Kan Doe-dragers speelt ook Bazuin, de muziekband, een bijzondere rol.
Bazuin zorgt voor de muzikale begeleiding van het afscheid. Met krachtige koperklanken, herkenbare melodieën en een meeslepend ritme geeft de band een bijzondere sfeer aan de laatste reis.
De muziek en de dragers vormen samen één geheel.
Terwijl Bazuin speelt, bewegen de dragers op het ritme van de muziek. Hun passen zijn zorgvuldig op elkaar afgestemd. Soms ingetogen en rustig, dan weer uitbundiger en vol energie.
Het is indrukwekkend om te zien hoe de muziek de bewegingen van de dragers begeleidt.
En misschien nog wel indrukwekkender is wat het met de aanwezigen doet.
Want waar de één een traan laat, verschijnt bij de ander een glimlach. Soms wordt er zelfs meegezongen of bewogen.
Bazuin speelt niet zomaar wat muziek. De muziek maakt deel uit van het eerbetoon aan de overledene.
De dragers verzorgen de laatste meters. Bazuin geeft die laatste meters een eigen geluid.
Samen zorgen zij voor een afscheid dat niet alleen zichtbaar, maar ook voelbaar is.
