Een euthanasieverklaring: alles geregeld, toch?

Wat gebeurt er bijvoorbeeld wanneer iemand door dementie niet meer zelf kan aangeven wat hij of zij wil? En welke rol speelt de huisarts?

Bij RustZacht vinden we het belangrijk om ook moeilijke onderwerpen bespreekbaar te maken.

Want tijdig praten over het levenseinde kan veel onzekerheid en verdriet voorkomen.

Een afscheid begint soms al lang vóór het overlijden.

Euthanasie regelen: waarom een wilsverklaring alleen niet voldoende is

Uw levenseinde zelf willen bepalen. Het is een onderwerp waar we liever niet te lang bij stilstaan. Toch kan het vastleggen van uw wensen rust geven. Maar wat veel mensen niet weten, is dat een ondertekende euthanasieverklaring niet automatisch betekent dat uw wens later ook wordt uitgevoerd.

“Ik heb het toch allemaal op papier gezet?”

Het is een uitspraak die we in de uitvaartzorg regelmatig horen.

Mensen hebben hun wensen zorgvuldig vastgelegd. Soms jaren geleden al. Een handtekening eronder, een datum erbij en de verklaring netjes opgeborgen in een map met belangrijke documenten.

Alles geregeld, zou je denken.

Maar wanneer het moment dichterbij komt, blijkt de werkelijkheid soms ingewikkelder.

Want een euthanasieverklaring is geen garantie op euthanasie. En juist dat kan voor veel onzekerheid zorgen, zowel bij degene die zijn wensen heeft vastgelegd als bij de mensen die achterblijven.

Wat is een euthanasieverklaring?

Een euthanasieverklaring, officieel een schriftelijk euthanasieverzoek, is een document waarin iemand beschrijft onder welke omstandigheden hij of zij euthanasie zou willen.

Bijvoorbeeld wanneer sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden als gevolg van een ernstige ziekte.

Zo’n verklaring kan bijzonder waardevol zijn. Zeker wanneer iemand op een later moment niet meer in staat is zijn wensen mondeling kenbaar te maken.

Maar er bestaat een belangrijk misverstand.

Een euthanasieverklaring is een verzoek aan een arts, geen opdracht die een arts verplicht moet uitvoeren.

Een arts moet altijd beoordelen of aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen wordt voldaan. Ook mag een arts om persoonlijke redenen besluiten geen euthanasie uit te voeren.

Waarom alleen een handtekening niet genoeg is

Stel, iemand heeft op 65-jarige leeftijd een euthanasieverklaring opgesteld.

Hij schrijft daarin dat hij niet verder wil leven wanneer hij door dementie zijn kinderen niet meer herkent.

Vijftien jaar later is de situatie veranderd. De dementie is inmiddels vergevorderd en communiceren is nauwelijks nog mogelijk.

De familie herinnert zich de verklaring.

“Dit is precies wat vader nooit heeft gewild.”

Toch betekent dit niet dat een arts zonder meer euthanasie mag uitvoeren.

De arts moet onder andere beoordelen of de actuele situatie overeenkomt met de eerder vastgelegde wensen en of aan alle wettelijke zorgvuldigheidseisen is voldaan.

Bij vergevorderde dementie kan die beoordeling bijzonder ingewikkeld zijn.

Daarom is het zo belangrijk om niet alleen iets op papier te zetten, maar ook tijdig met uw huisarts te spreken.

Blijf met uw huisarts in gesprek

Een euthanasiewens hoeft niet uitsluitend schriftelijk te worden vastgelegd. Ook een mondeling verzoek kan voldoende zijn.

Toch is het verstandig uw wensen op papier te zetten, zeker voor situaties waarin u mogelijk niet meer zelf kunt communiceren.

Bespreek met uw huisarts wat voor u ondraaglijk lijden betekent, welke omstandigheden u vreest en welke medische zorg u wel of juist niet meer zou willen ontvangen.

Kom regelmatig op dit gesprek terug.

Niet omdat een euthanasieverklaring jaarlijks vernieuwd moet worden — daarvoor bestaat geen wettelijke verplichting — maar omdat uw gedachten en omstandigheden in de loop van de jaren kunnen veranderen.

Wat als uw huisarts niet wil meewerken?

Niet iedere arts is bereid euthanasie uit te voeren.

Dat kan voortkomen uit persoonlijke overtuigingen, maar ook doordat de arts van mening is dat niet aan de wettelijke voorwaarden wordt voldaan.

Het is belangrijk dit tijdig te bespreken.

Wanneer uw huisarts niet wil of kan meewerken, kunt u informeren naar de mogelijkheden bij een andere arts of bij het Expertisecentrum Euthanasie.

Ook daar geldt dat euthanasie alleen mogelijk is wanneer aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen wordt voldaan.

Euthanasie en de rol van de familie

Voor naasten kan een euthanasiewens emotioneel zwaar zijn.

Een partner die het begrijpt, maar nog geen afscheid wil nemen. Kinderen die verschillende gedachten hebben. Of familieleden die hopen dat er toch nog een andere mogelijkheid bestaat.

Juist daarom kan het helpen om tijdig met elkaar te praten.

Vertel niet alleen wat uw wensen zijn, maar ook waarom u bepaalde keuzes maakt.

Familieleden kunnen geen euthanasie namens iemand anders aanvragen. Wel kunnen zij een belangrijke rol spelen door eerder uitgesproken wensen onder de aandacht van de behandelend arts te brengen.

Een open gesprek kan misverstanden en onzekerheid helpen voorkomen.

En wat gebeurt er na euthanasie?

Wanneer euthanasie daadwerkelijk plaatsvindt, komt er naast het medische traject ook een moment van afscheid.

Sommige mensen willen thuis overlijden, in hun vertrouwde omgeving, met hun partner, kinderen of andere dierbaren dichtbij.

Anderen willen vooraf hun uitvaart bespreken.

Welke muziek moet er klinken? Wie willen ze nog spreken? Waar willen ze opgebaard worden? En kiezen ze voor een crematie of begrafenis?

Het bijzondere aan een gepland levenseinde kan zijn dat er soms gelegenheid is om deze wensen nog samen te bespreken.

Niet alles hoeft na het overlijden door de nabestaanden te worden bedacht.

Dat kan rust geven.

Een overlijden na euthanasie geldt in Nederland als een niet-natuurlijk overlijden. Daarom gelden er bijzondere wettelijke procedures, waaronder betrokkenheid van de gemeentelijke lijkschouwer en beoordeling door een regionale toetsingscommissie.

Een uitvaartondernemer kan helpen bij de praktische afstemming rond het afscheid.

De ervaring van RustZacht

In ons werk als uitvaartverzorgers ontmoeten we families die al lange tijd weten dat hun dierbare een euthanasiewens heeft.

Soms is er veel besproken en ligt er een duidelijk plan.

Maar we zien ook hoe belangrijk het is om ruimte te houden voor emoties.

Want hoe zorgvuldig een afscheid ook is voorbereid, het verdriet laat zich niet plannen.

Weten wanneer iemand zal overlijden, maakt het afscheid niet vanzelf gemakkelijker.

Het kan wel de gelegenheid bieden om nog één keer samen te zijn. Om woorden uit te spreken die anders misschien onuitgesproken zouden blijven.

Een laatste omhelzing. Een vertrouwd muziekstuk. Of eenvoudigweg samen in stilte zitten.

Het zijn momenten die later van onschatbare waarde kunnen zijn.

Onze belangrijkste boodschap: wacht niet tot het laatste moment

Wie nadenkt over euthanasie, doet er verstandig aan om vroegtijdig met de huisarts te spreken.

Leg uw wensen vast, bespreek ze met uw naasten en blijf met uw arts in gesprek.

Maar denk ook aan de periode daarna.

Wat wilt u uw dierbaren meegeven? Hoe wilt u herinnerd worden? En hoe zou uw afscheid eruit mogen zien?

Bij RustZacht helpen wij u graag met het vastleggen van uw uitvaartwensen, ook wanneer u zich voorbereidt op een mogelijk overlijden na euthanasie.

Wij nemen geen medische beslissingen en kunnen geen euthanasie regelen. Dat is uitsluitend aan de betrokken artsen.

Wat wij wel kunnen, is luisteren, meedenken en ervoor zorgen dat uw wensen rondom het afscheid zorgvuldig worden besproken en vastgelegd.

Want regie over het levenseinde gaat niet alleen over het moment van overlijden, maar ook over de manier waarop u afscheid wilt nemen.

Heeft u vragen over het voorbereiden van een uitvaart na euthanasie? Of wilt u uw persoonlijke uitvaartwensen alvast bespreken?

Wij nemen graag de tijd voor u.

U vertrouwt ons iemand toe die u dierbaar is. Dat vertrouwen nemen wij heel persoonlijk.